AI viết code nhanh hơn, nên nhiều người hỏi phần sáng tạo của nghề đi đâu. Bài suy ngẫm này tách việc của dev thành năm lớp, xem lớp nào AI nhận, lớp nào còn lại, và giữ nghề bằng cách nào.
Tóm lại: câu hỏi không phải "AI có lấy mất sáng tạo", mà là "sự khéo léo dịch chuyển đi đâu".
Lưu ý: đây là suy ngẫm, năm lớp việc là ý kiến của tác giả. Số liệu phần lớn tự báo cáo hoặc do hãng công bố.
| Thuật ngữ | Nói dễ hiểu |
|---|---|
| Tay nghề (craft) | Làm ra thứ tốt bằng đôi tay và sự chú ý, tích lũy qua thực hành |
| Gu (taste) | Nhận ra cái tốt trong nhiều lựa chọn |
| Đánh đổi (trade-off) | Chọn cái này thì thiệt ở cái kia |
| Trạng thái tập trung (flow) | Say sưa làm việc, không bị ngắt |
| Mai một kỹ năng | Ít làm nên dần mất khả năng làm |
| Tự báo cáo | Người ta tự nói mình cảm thấy thế nào, không phải đo trực tiếp |
Ít công cưa, nhiều tâm sức hơn cho thiết kế, mối ghép và đường hoàn thiện.
Cảm giác của đôi tay khi cưa. Với một số người, đó là niềm vui của nghề.
| Lớp | Việc | AI giúp (ý kiến của tác giả) |
|---|---|---|
| 1. Tìm vấn đề | Hiểu người dùng, vấn đề đáng giải | Tóm tắt, gợi ý. Quyết định thì ít |
| 2. Định hình lời giải | Thiết kế, chọn đánh đổi, bỏ gì | Đề xuất. Chịu trách nhiệm thì không |
| 3. Viết code | Biến thiết kế thành chương trình | Mạnh nhất |
| 4. Kiểm chứng | Đọc, kiểm thử, gỡ lỗi | Hỗ trợ, dễ tự tin quá |
| 5. Chăm sóc | Bảo trì, làm việc với người | Việc lặt vặt |
Giai thoại Apple 1982: bớt khoảng 2000 dòng mà nhanh hơn khoảng sáu lần. Kể qua nhiều nguồn, đừng coi từng chi tiết là chính xác.
Nói Copilot giúp giữ sức nghĩ cho việc lặp lại.
Nói giúp giữ trạng thái tập trung.
Dev "hạnh phúc", tăng nhẹ từ 20%, vẫn thấp.
Tự chủ và tin cậy, lương, giải quyết vấn đề thật. AI xếp thấp.
64% không coi AI là mối đe dọa, giảm từ 68%.
Tự báo cáo, một số do hãng công cụ công bố. Mình dựa vào bản tóm tắt.
Phần lặp lại và rõ ràng, tức lớp ba.
Tự chủ và giải quyết vấn đề thật, nằm ở các lớp 1, 2, 5.
Nhóm dùng AI đạt bài kiểm tra, khi học một thư viện mới (52 người).
Chênh nhiều nhất ở câu gỡ lỗi. Mẫu nhỏ, mình mới đọc tóm tắt.
Thời gian thêm của 16 dev giàu kinh nghiệm, dù tin mình nhanh hơn khoảng 20%.
Khó nhận ra khi AI gỡ sai.
Cảm giác mình làm tốt và việc làm tốt thật có thể lệch nhau.
Dùng như lời nhắc, không như phán quyết.
Nếu ai cũng nhận phương án đầu tiên AI đưa, sản phẩm có thể dần giống nhau.
Nếu học nghề bỏ qua phần tự làm, thế hệ sau có thể thiếu người đủ gu để duyệt.
AI làm điểm mạnh của tổ chức giỏi mạnh thêm và làm điểm yếu của tổ chức đang loạn lộ rõ hơn. Lợi ích lớn đến từ nền tảng, quy trình và sự đồng thuận của nhóm.
Áp vào nghề: AI cũng khuếch đại cách bạn làm nghề. Có gu và thói quen kiểm chứng thì đi nhanh hơn. Chưa có thì sinh ra nhiều thứ trông ổn mà không biết cái nào hỏng.
Tuần này mình đã đưa ra bao nhiêu quyết định mà AI không thể đưa thay mình?
Làm vấn đề nào trước, bỏ tính năng nào, chấp nhận đánh đổi nào, nói "không" với yêu cầu nào.
Số cứ giảm: có thể bạn đang trượt sang nghề duyệt và bấm chấp nhận. Số tăng: AI có thể đang giải phóng bạn.
Mình không biết tương lai. Nếu AI làm tốt cả lớp 1 và 2, câu hỏi phải đặt lại.
Cưa điện không lấy mất nghề mộc, nhưng người thợ thôi luyện tay sẽ khó thiết kế ra thứ đáng làm.